VCCI: Doanh nghiệp vật lộn rủi ro pháp lý, thể chế bất định

VCCI tổng hợp gần 900 ý kiến, chỉ rõ doanh nghiệp vật lộn rủi ro pháp lý do thể chế bất định. Quy định cũ vướng, mới chưa có, dòng tiền ách tắc cản phát triển.

Phân Tích Thực Trạng Thể Chế Pháp Lý Bất Định và Tác Động đến Doanh Nghiệp

Mâu Thuẫn Giữa Quy Định Cũ và Mới: “Tình Thế Tiến Thoái Lưỡng Nan”

Tình trạng “tuân thủ cái cũ thì vướng, không tuân thủ thì bị coi là vi phạm” theo Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng là một rào cản pháp lý nghiêm trọng, gây ra sự bất định và hoang mang tột độ cho cộng đồng doanh nghiệp. Sự thiếu hụt văn bản thay thế khi quy định cũ đã hết hiệu lực tạo ra một khoảng trống pháp lý nguy hiểm, đẩy doanh nghiệp vào rủi ro pháp lý tiềm tàng chỉ vì cố gắng duy trì hoạt động kinh doanh. Tần suất thay đổi pháp luật cao mà thiếu đi “độ mượt” của quá trình chuyển tiếp không chỉ làm tăng gánh nặng tìm hiểu, cập nhật cho doanh nghiệp mà còn phá vỡ sự ổn định cần thiết cho việc lập kế hoạch dài hạn, đầu tư và phát triển bền vững. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến niềm tin của nhà đầu tư, cả trong nước và FDI, vào môi trường kinh doanh của Việt Nam.

Rủi Ro Pháp Lý Từ Sự Thiếu Đồng Bộ Thể Chế

Sự bất định của thể chế, như VCCI đã chỉ ra, là vấn đề được phản ánh nhiều nhất, cho thấy đây là một “điểm nghẽn” cốt lõi. Doanh nghiệp không chỉ đối mặt với nguy cơ bị xử phạt hành chính mà còn có thể chịu thiệt hại lớn về kinh tế do sự chậm trễ trong các dự án hoặc hợp đồng. Việc văn bản cũ hết hiệu lực trước khi văn bản thay thế có hiệu lực tạo ra tình trạng “treo” về mặt pháp lý, khiến doanh nghiệp không có cơ sở vững chắc để hành động. Hậu quả là các quyết định đầu tư bị đình trệ, chi phí tuân thủ tăng cao do phải liên tục thích ứng với những thay đổi chưa rõ ràng, và quan trọng nhất là làm xói mòn tính dự đoán và minh bạch của môi trường pháp lý, gây khó khăn cho việc hoạch định chiến lược kinh doanh dài hạn.

Ách Tắc Dòng Tiền và Gánh Nặng Thủ Tục Hành Chính

Vấn Đề Hoàn Thuế Giá Trị Gia Tăng và Hệ Quả Đối Với Dòng Tiền Doanh Nghiệp

Vấn đề ách tắc dòng tiền, đặc biệt là trong khâu hoàn thuế giá trị gia tăng (VAT), đang gây ra những hệ lụy nghiêm trọng cho sức khỏe tài chính của doanh nghiệp. Tình trạng một số doanh nghiệp có giao dịch thực nhưng bị tạm dừng hoàn thuế do đối tác bỏ trốn là một ví dụ điển hình về việc doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm thay cho hành vi sai trái của bên thứ ba, ngoài tầm kiểm soát của mình. Điều này không chỉ “giam” dòng tiền cần thiết cho hoạt động sản xuất kinh doanh, mà còn làm suy yếu khả năng thanh khoản, trả nợ, đầu tư tái sản xuất và mở rộng. Trong bối cảnh kinh tế khó khăn, việc bị kẹt một lượng lớn vốn như vậy có thể đẩy nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, vào bờ vực phá sản.

Vấn đề này cần được giải quyết khẩn trương bằng các cơ chế linh hoạt và minh bạch hơn, phân định rõ ràng trách nhiệm để đảm bảo quyền lợi chính đáng của doanh nghiệp.

Tư Duy Tiền Kiểm và Thủ Tục Kiểm Tra Kéo Dài

Tư duy “tiền kiểm” vẫn còn nặng nề trong quản lý hành chính, khiến nhiều loại hàng hóa dù đã đạt tiêu chuẩn quốc tế vẫn phải trải qua các thủ tục kiểm tra kéo dài, phát sinh chi phí không cần thiết và gây chậm trễ trong chuỗi cung ứng. Ví dụ về hóa chất nhập khẩu bị ách tắc tại cảng do lỗi của Cổng thông tin một cửa quốc gia là minh chứng rõ nét cho sự thiếu hiệu quả của hệ thống, không chỉ gây lãng phí chi phí lưu kho bãi mà còn ảnh hưởng đến kế hoạch sản xuất của doanh nghiệp. Sự chậm trễ này không chỉ là gánh nặng về tài chính mà còn làm suy yếu năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường quốc tế, khiến họ mất đi các cơ hội kinh doanh và niềm tin từ đối tác nước ngoài. Cần có một sự chuyển đổi mạnh mẽ sang tư duy hậu kiểm kết hợp với quản lý rủi ro.

Chồng Chéo Quy Định và Khó Khăn Trong Triển Khai Dự Án

Sự Phức Tạp của Các Quy Định Về Đầu Tư, Quy Hoạch và Xây Dựng

Tình trạng chồng chéo giữa các quy định về đầu tư, quy hoạch, đất đai, xây dựng và môi trường là một rào cản lớn, làm phức tạp hóa quá trình triển khai dự án. Việc phải thực hiện song song nhiều thủ tục mà không có đầu mối xử lý rõ ràng khiến doanh nghiệp phải “chạy đua” qua nhiều cửa, tốn kém thời gian, nguồn lực và tăng rủi ro về mặt pháp lý. Sự thiếu đồng bộ này không chỉ gây ra sự chậm trễ đáng kể trong việc cấp phép và phê duyệt dự án, mà còn có thể dẫn đến mâu thuẫn giữa các quyết định từ các cơ quan khác nhau, buộc doanh nghiệp phải điều chỉnh liên tục hoặc thậm chí đình chỉ dự án. Điều này cản trở sự phát triển của các dự án lớn, đặc biệt là trong lĩnh vực bất động sản và hạ tầng, làm giảm hiệu quả sử dụng đất đai và nguồn vốn.

Thiếu Cơ Chế Khơi Thông Nguồn Lực Đổi Mới Sáng Tạo và Chấp Nhận Rủi Ro

Nguồn lực cho đổi mới sáng tạo thực tế chưa được khơi thông rõ ràng, thiếu cơ chế chấp nhận rủi ro thực chất là một điểm yếu chiến lược, cản trở Việt Nam bứt phá trong kỷ nguyên kinh tế số. Việc tín dụng vẫn chủ yếu dựa vào bất động sản thế chấp cho thấy các kênh huy động vốn cho các dự án khởi nghiệp, công nghệ cao, hoặc các ý tưởng đổi mới mang tính rủi ro cao còn rất hạn chế. Điều này không chỉ làm giảm khả năng tiếp cận vốn của các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo mà còn không khuyến khích tinh thần dám nghĩ, dám làm.

Để thúc đẩy tăng trưởng bền vững và tạo ra các giá trị mới, cần thiết phải phát triển các quỹ đầu tư mạo hiểm, các cơ chế bảo lãnh tín dụng đặc thù và khung pháp lý khuyến khích đổi mới, giảm thiểu rào cản cho các doanh nghiệp tiên phong, thoát khỏi tư duy bảo thủ chỉ dựa vào tài sản hữu hình.

Khoảng Cách Giữa Chính Sách và Thực Thi: “Điểm Nghẽn” Cần Tháo Gỡ

Phản Hồi Từ Các Bộ, Ngành Chỉ Dừng Lại Ở Viện Dẫn Quy Định

Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng đã chỉ ra một điểm yếu cốt tử trong quá trình tương tác giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý: mặc dù 51 trong số 53 nhóm kiến nghị đã nhận được phản hồi từ các bộ, ngành, nhưng phần lớn các phản hồi này chỉ dừng lại ở việc viện dẫn quy định pháp luật. Điều này cho thấy một sự ngắt kết nối giữa cấp độ chính sách và cấp độ thực thi. Các doanh nghiệp mong đợi những giải pháp thiết thực, hướng dẫn cụ thể để tháo gỡ vướng mắc trên thực tế, chứ không phải là sự nhắc lại những điều khoản pháp luật mà họ có thể đã biết. Việc này không giúp ích nhiều cho doanh nghiệp, thậm chí còn gây thêm sự thất vọng vì các vấn đề cốt lõi về cách áp dụng luật vẫn chưa được giải quyết, phản ánh sự thiếu linh hoạt và đôi khi là sự né tránh trách nhiệm trong việc đưa ra hướng dẫn cụ thể.

Vấn Đề Thực Thi và Sự Không Đồng Bộ Trong Hướng Dẫn

Nhiều vướng mắc thực chất nằm ở khâu thực thi, điều này thể hiện rõ qua ví dụ về việc nhiều nơi vẫn yêu cầu doanh nghiệp nộp hồ sơ giấy song song với hồ sơ điện tử, dù pháp luật không quy định. Đây là một biểu hiện của thói quen hành chính cũ, sự thiếu đồng bộ trong triển khai chính sách và sự lúng túng trong việc áp dụng công nghệ. Việc này không chỉ làm tăng gánh nặng hành chính, chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp mà còn làm mất đi ý nghĩa của việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý nhà nước. Để tháo gỡ điểm nghẽn này, cần có sự chỉ đạo quyết liệt từ Chính phủ để đảm bảo tính thống nhất trong thực thi, đồng thời tăng cường giám sát và đánh giá hiệu quả của các cơ quan thực thi, khuyến khích tư duy đổi mới và loại bỏ các quy định, thủ tục lạc hậu không còn phù hợp với thực tiễn.